Endüstriyel kontrolün geleceği kim tarafından belirlenecek: algoritmalar mı yoksa mühendisler mi?

Endüstriyel otomasyon hakkında yapılan tartışmalarda yapay zekâ (YZ), genellikle geleneksel mühendislik rollerini yerine geçiren bir yıkıcı güç olarak tasvir edilir. Özellikle PLC mühendisleri, bu tartışma odak noktasında yer alır. Ancak bu görüş aşırı derecede basitleştirilmiş olup fabrikalardaki gerçekleri ve mühendislik ekiplerini göz ardı eder.

Gerçek, bir rol değişimi değil; sorumlulukların yeniden dağıtımıdır. YZ, endüstriyel kontrol sistemlerinin geliştirilme biçimini değiştiriyor olsa da mühendisler, bu sistemlerin çalışma prensiplerini ve etkinliğini belirlemeden sorumlu kalmaya devam eder.

Endüstriyel Otomasyondaki Rollerin Sıkıştırılması

Tarihsel olarak endüstriyel kontrolde net bir iş bölümü vardı: PLC'ler belirleyici mantığı yürütür, mühendisler bu mantığı tasarlar ve bakımını yapar, yazılım araçları ise yalnızca geliştirme destekleri olarak işlev görürdü. Bu model, üretim ortamlarının kararlı olduğu ve sistem karmaşıklığında yavaş değişim yaşandığı dönemlerde iyi çalıştı.

Günümüzde endüstriyel sistemler, sık sık gerçekleşen yapılandırma değişiklikleriyle, daha katı verimlilik hedefleriyle ve veri entegrasyonuna yönelik artan taleplerle karşı karşıyadır. Bu bağlamda ana kısıtlayıcı, donanım değil; mühendislik iş akışlarıdır. Karşılaşılan zorluk artık PLC'nin makineyi kontrol edip edemeyeceği değil, mühendislik ekibinin sistemin evrimini takip edip edemeyeceğidir.

Yapay zeka (AI), tam da bu baskıya yanıt vermek amacıyla ortaya çıkmıştır; uzmanlığı yerine geçmek için değil.

Mühendislik girdisi, artık mühendislik değerine orantılı değildir.

Birçok otomasyon projesinde, mühendislik süresinin önemli bir kısmı gerekli ancak düşük düzeyde zekâ gerektiren görevler üzerinde harcanır. Tekrarlayan mantık oluşturma, standart şablonları ayarlama, sinyal eşlemesini doğrulama ve dokümantasyonu güncelleme gibi işlemler tümüyle kaynak tüketir.

Bu görevler yapılandırılmış, örüntüye dayalı ve tekrarlanabilir niteliktedir; bu nedenle yapay zekâ destekli araçlarla yürütülmesine oldukça uygundur. Yapay zekâ araçlarının ön kontrol yapılarını oluşturmasına veya tutarsızlıkları erken aşamada tespit etmesine izin verilerek mühendisler zaman kazanırken tam denetimi korurlar.

Değer odaklılıkta yaşanan değişim açıkça görülebilir: Mantık oluşturmaya harcanan süre azalırken, sistemin değerlendirilmesine ayrılan süre artmaktadır.

Yapay zekâ çıkış noktasını değil, giriş noktasını değiştirir.

Yapay zekâ destekli PLC geliştirme sürecinin önemli bir avantajı, yeni personelin işe alınma hızını artırmasıdır. Hatta daha önce üreticiye özel ortamlarla ilgili derin bilgi gerektiren görevleri artık junior mühendisler de gerçekleştirebilmektedir. Ancak bu durum, senior mühendislerin vazgeçilmez olduğu anlamına gelmez; aksine, uzmanlıklarının nasıl uygulanacağını değiştirir.

Üst düzey mühendisler, inceleyiciler, sistem mimarları ve risk yöneticileri gibi rolleri giderek daha fazla üstlenmektedir. Rolleri, satır satır kod yazmaktan, gerçek dünya ortamlarında sistemin davranışını doğrulamaya doğru kaymaktadır. Yapay zekâ yürütme sürecini hızlandırır; ancak karar verme hâlâ insan unsuru gerektirmektedir.

Tedarikçi stratejileri, değişimi yönlendiriyor.

Endüstriyel kontrol platformlarına yapay zekâ (AI) entegrasyonu, daha geniş stratejik değerlendirmeleri yansıtmaktadır. PLC donanımı farklılaşmasının azalmasıyla birlikte güvenilirlik artık rekabet odaklı bir öncelik değildir. Bu nedenle tedarikçiler, mühendislik ortamına, yazılım ekosistemlerine ve uzun vadeli kullanıcı katılımına odaklanmaktadır.

Yapay zekâ, bir dizi projede uygulanabilen araçlara kazandırılan birikmiş mühendislik bilgisini entegre ederek bu ekosistemleri güçlendirir. Siemens'in Endüstriyel Copilot'u, yeniliği nedeniyle değil, mühendislik bilgisini yeniden kullanılabilir yazılıma dönüştürme eğilimini resmi olarak belirlemesi nedeniyle öncü bir örnektir. Bu dönüşüm, tedarikçileri ve kullanıcıları aynı zamanda faydalandırmakla kalmaz, aynı zamanda uzmanlara yönelik beklentileri de yeniden tanımlar.

Artan verimlilik, sorumluluğun devredilmesi anlamına gelmez.

Yapay zekâ araçları, mühendislik iş akışlarını hızlandırabilir; ancak sistem sonuçlarından sorumlu değildir. Endüstriyel otomasyon, fiziksel ortamlarda çalışır ve arızaların somut sonuçları olur: ekipman hasarı, üretim duruşu ve güvenlik riskleri.

Yapay zeka, ekipmanların hata ayıklanmasından, sahada ortaya çıkan anormallıklara yanıt verilmesinden veya nihai işletme kararlarının alınmasından sorumlu değildir. Mühendisler, sistemin işletilmesinin her yönünden sorumludur. Bu temel sorumluluk, otomasyon tarafından yerine getirilemez.

Verimlilik, Sistem Düşüncesine Kayıyor

Yapay zeka destekli mühendislik araçlarını benimseyen kuruluşlar, iş önceliklerinde önemli bir yeniden dağıtım bildirmektedir. Takımlar, yapılandırma işleri üzerinde daha az zaman harcarken; performans analizi, süreç iyileştirme ve yaşam döngüsü optimizasyonu gibi alanlarda daha fazla zaman harcamaktadır.

Mühendisler artık 'Bu mantığı daha hızlı nasıl yazabilirim?' diye sormuyor; bunun yerine 'Bu sistem uzun vadeli olarak nasıl çalışmalıdır?' sorusunu soruyor. Bu değişim, mühendislerin rolünü azaltmak yerine güçlendirir.

Yeni Bir Rekabet Avantajı

En değerli otomasyon profesyonelleri artık yalnızca programlama becerileriyle tanımlanmamaktadır. Günümüzdeki rekabet avantajı, uzman bilgiyi yapay zeka araçlarının eleştirel uygulamasıyla birleştirmektedir.

Bu mühendisler, yapay zekâ tarafından üretilen çıktıların nasıl doğrulanacağını, bunların belirli sektör ortamlarına nasıl uygulanacağını ve standartlarla ile güvenlik gereksinimlerine uygunluğun nasıl sağlanacağını bilirler. Yapay zekâ, bu yetenekleri tamamlar; onları yerine koymaz.

Yapay Zekâ'nın Konumu

Yapay zekâ ile PLC mühendislerini birbirine karşı kuvvetler olarak konumlandırmak, yanıltıcı bir anlatım yaratır. Endüstriyel otomasyon, her zaman yetenekli uzmanlarla birlikte geliştirilen daha iyi araçlar aracılığıyla gelişmiştir.

Yapay zekâ, mühendislik görevlerini hızlandırır. Mühendisler ise sistemlerin gerçek dünyada güvenilir şekilde çalışmasını sağlar. Bir diğeri olmadan biri yetersiz kalır.

Kontrol Hâlâ İnsani Bir Sorumluluktur

Endüstriyel kontrolün geleceği, yalnızca algoritmalar tarafından belirlenmeyecek ya da gelenekle korunmayacaktır. Geleceği, yapay zekâyı sorumluluğu devretmeden entegre edebilen mühendisler şekillendirecektir.

Bu gelecekte yapay zekâ, tekrarı ve örüntü tanımayı üstlenir. Mühendisler ise karar verme, sorumluluk alma ve yenilikçiliği yürütür. Endüstriyel otomasyonun gerçek baş kahramanı ne bir teknolojidir ne de bir meslek— aralarındaki iş birliğidir.