Kto określi przyszłość sterowania przemysłowego: algorytmy czy inżynierowie?

W dyskusjach na temat automatyzacji przemysłowej sztuczna inteligencja (AI) jest często przedstawiana jako siła zakłócająca, zastępująca tradycyjne role inżynierskie. W szczególności uwagę skupia się na inżynierach PLC. Jednak takie podejście jest zbyt uproszczone i pomija rzeczywistość panującą w zakładach produkcyjnych oraz w zespołach inżynierskich.

Rzeczywistość nie polega na zastępowaniu ról, lecz na przekazywaniu odpowiedzialności. Choć sztuczna inteligencja zmienia sposób tworzenia systemów sterowania przemysłowego, to inżynierowie nadal odpowiadają za określanie zasad działania oraz skuteczności tych systemów.

Skupianie ról w zakresie automatyzacji przemysłowej

Historycznie sterowanie przemysłowe charakteryzowało się wyraźnym podziałem obowiązków: sterowniki PLC realizują deterministyczną logikę, inżynierowie projektują i utrzymują tę logikę, a oprogramowanie służy wyłącznie jako narzędzie wspomagające rozwój. Ten model dobrze sprawdzał się w okresach stabilnych środowisk produkcyjnych oraz powolnego wzrostu złożoności systemów.

Obecnie systemy przemysłowe muszą radzić sobie z częstymi zmianami konfiguracji, surowszymi celami efektywności oraz rosnącymi wymaganiami dotyczącymi integracji danych. W tym kontekście ograniczeniem głównym stają się nie sprzętowe, lecz procesy inżynierskie. Wyzwaniem jest już nie to, czy sterownik PLC potrafi kontrolować maszynę, lecz czy zespół inżynierski jest w stanie nadążyć za ewolucją systemu.

Sztuczna inteligencja pojawiła się właśnie w odpowiedzi na to obciążenie, a nie w celu zastąpienia wiedzy specjalistycznej.

Wkład inżynierski nie jest już proporcjonalny do wartości inżynierskiej.

W wielu projektach z zakresu automatyki znaczna część czasu inżynierskiego poświęcana jest koniecznym, ale mało intelektualnym zadaniom. Tworzenie powtarzalnej logiki, dostosowywanie standardowych szablonów, weryfikacja mapowania sygnałów oraz aktualizacja dokumentacji zużywają znaczne zasoby.

Te zadania mają charakter strukturalny, opierają się na wzorcach i są powtarzalne, co czyni je szczególnie odpowiednimi do wspomagania przez sztuczną inteligencję. Pozwalając narzędziom AI na generowanie wstępnych struktur sterowania lub wcześniejsze wykrywanie niespójności, inżynierowie oszczędzają czas, nie tracąc przy tym kontroli.

Zmiana wartości jest oczywista: mniej czasu poświęca się tworzeniu logiki, a więcej – ocenie całego systemu.

Sztuczna inteligencja zmienia punkt wejścia, a nie punkt wyjścia.

Jedną z głównych zalet wspomaganego przez AI programowania sterowników PLC jest przyspieszenie procesu wprowadzania nowych pracowników do zespołu. Nawet młodsi inżynierowie mogą teraz wykonywać zadania, które wcześniej wymagały głębokiej znajomości środowisk specyficznych dla poszczególnych dostawców. Nie oznacza to jednak, że doświadczeni inżynierowie stają się zbędni; raczej zmienia się sposób wykorzystania ich wiedzy i doświadczenia.

Doświadczeni inżynierowie coraz częściej przejmują role takie jak recenzenci, architekci systemów czy menedżerowie ryzyka. Ich rola przesuwa się z pisania kodu linijka po linijce na weryfikację zachowania systemu w rzeczywistych warunkach eksploatacji. Sztuczna inteligencja przyspiesza wykonywanie zadań, ale ocena nadal wymaga udziału człowieka.

Strategie dostawców kierują zmianami.

Integracja sztucznej inteligencji (AI) w przemysłowych platformach sterowania odzwierciedla szersze uwarunkowania strategiczne. W miarę jak różnice w sprzęcie PLC stają się coraz mniej istotne, niezawodność przestaje być kluczowym czynnikiem konkurencyjnym. Dostawcy koncentrują się zatem na środowisku inżynierskim, ekosystemach oprogramowania oraz długoterminowym zaangażowaniu użytkowników.

Sztuczna inteligencja wzmocnia te ekosystemy, integrując zgromadzoną wiedzę inżynierską w narzędzia, które można stosować w różnorodnych projektach. Industrial Copilot firmy Siemens jest doskonałym przykładem – nie ze względu na swoją nowość, lecz ponieważ oficjalnie ustanowił trend przekształcania wiedzy inżynierskiej w oprogramowanie wielokrotnego użytku. Ten przesuw nie tylko przynosi korzyści zarówno dostawcom, jak i użytkownikom, ale także zmienia oczekiwania wobec ekspertów.

Zwiększenie wydajności nie oznacza zrzeczenia się odpowiedzialności.

Narzędzia oparte na sztucznej inteligencji mogą przyspieszać procesy inżynierskie, ale nie przejmują odpowiedzialności za skutki działania systemu. Automatyka przemysłowa funkcjonuje w środowiskach fizycznych, a awarie mają rzeczywiste konsekwencje, takie jak uszkodzenie sprzętu, przestoje czy zagrożenia dla bezpieczeństwa.

Sztuczna inteligencja nie ponosi odpowiedzialności za usuwanie błędów w sprzęcie, reagowanie na anomalie występujące w miejscu eksploatacji ani podejmowanie ostatecznych decyzji operacyjnych. Inżynierowie pozostają odpowiedzialni za każdy aspekt działania systemu. Ta podstawowa odpowiedzialność nie może zostać zastąpiona przez automatyzację.

Zmiana produktywności w kierunku myślenia systemowego

Organizacje, które wdrożyły narzędzia inżynieryjne wspomagane przez sztuczną inteligencję, zgłaszają znaczną zmianę priorytetów w zakresie wykonywanych zadań. Zespoły poświęcają mniej czasu na konfigurację i więcej czasu na analizę wydajności, doskonalenie procesów oraz optymalizację cyklu życia.

Inżynierowie nie pytają już: „Jak szybciej mogę zapisać tę logikę?”, lecz raczej: „W jaki sposób powinien funkcjonować ten system na dłuższą metę?”. Ta zmiana wzmocnia, a nie osłabi rolę inżynierów.

Nowa przewaga konkurencyjna

Najbardziej wartościowi specjaliści z zakresu automatyzacji nie są dziś definiowani wyłącznie przez swoje umiejętności programistyczne. Obecna przewaga konkurencyjna polega na łączeniu wiedzy specjalistycznej z krytycznym zastosowaniem narzędzi opartych na sztucznej inteligencji.

Ci inżynierowie rozumieją, jak weryfikować dane wyjściowe generowane przez sztuczną inteligencję, jak stosować je w konkretnych środowiskach branżowych oraz jak zapewnić zgodność z obowiązującymi standardami i wymaganiami bezpieczeństwa. Sztuczna inteligencja uzupełnia te kompetencje, a nie zastępuje je.

Rola sztucznej inteligencji

Przedstawianie sztucznej inteligencji i inżynierów PLC jako sił przeciwstawnych tworzy mylący przekaz. Automatyka przemysłowa zawsze rozwijała się dzięki lepszym narzędziom wspieranym przez wykwalifikowanych praktyków.

Sztuczna inteligencja przyspiesza zadania inżynierskie. Inżynierowie zapewniają niezawodne funkcjonowanie systemów w rzeczywistym świecie. Jedno bez drugiego jest niewystarczające.

Kontrola pozostaje odpowiedzialnością człowieka

Przyszłość przemysłowej kontroli nie zostanie określona wyłącznie przez algorytmy, ani też zachowana jedynie dzięki tradycji. Zostanie ona ukształtowana przez inżynierów, którzy rozumieją, jak integrować sztuczną inteligencję, nie rezygnując przy tym z odpowiedzialności.

W tej przyszłości sztuczna inteligencja zajmuje się powtarzalnymi zadaniami i rozpoznawaniem wzorców. Inżynierowie odpowiadają za podejmowanie decyzji, odpowiedzialność oraz innowacje. Prawdziwym bohaterem automatyzacji przemysłowej nie jest żadna technologia ani zawód – lecz współpraca między nimi.